&

Türkiye’de yüzyıldır, kamu kurumlarında işleyen zihniyet halktakinden başka.

Biri anıtkabire gider diğeri türbeye.

Biri kültür der, diğeri irfan.

Biri çağdaşlaştıkça Avrupalılaşır, uygarlaşır; diğeri irfanın menbaından içtikçe medenileşir.

Birisinin kafasında Türkiye kütüphanesi bir Avrupa kütüphanesi iken diğerinin zihninde Türkiye kütüphanesi hem Avrupa hem Selçuklu hem Osmanlı kütüphanesidir.

Fertlerle resmi kamu zekası birbiriyle uyuşmuyor. İktisat düzeni ise zaten bu makası daha da açıyor.

Düzen, tarih ve fıtrat arasında acayip bir soğuşma var.

Kendimiz için bir şeyler yapabilmenin kurumları daha henüz doğmadı bu topraklarda.

Bu da insanın duygu dünyasında kısmen anomiye çağrı yapıyor.

Kamu kuruluşlarını, Mehmetlerde olan irfanla ve duyguyla uyumlu hale getirmek gerekiyor. Bu, bir sosyal düzen, sosyal ahlak ve ahenk oluşturma çabasına epey katkı sağlar. Anomi hastalığına da çare olur.

Y.T.

&

Hümanizmin seyri ilginçti.

Hümanizmin; natüralizmin sırtına binişi, inişi ve ona mağlup oluşu düşünmeye değerdir.

Hümanizm dünya tarihinde bir irfan döneminin değil, kültür döneminin eseri oldu.

Hümanizm kültürle, tabiatcılıkla doğdu. İrfandan ve fıtrattan uzaklaşmakla başladı.

Kültür; kendisini, doğayı ve fenni kendisine mürşit eylemiş bir insan felsefesiyken irfan fıtrat ekseninde dönen bir adem düşüncesidir.

Hümanizm ortaya çıkarken, zamanın kilise baskısına karşı çıkanlar Jean Jacgues Rousseau gibi tabiatçılardı. İnsanları özgürlüğe götürürken  ‘bak çiçekler de öyle yapıyor’ diyen Orhan Veli’nin taklitçi tavrı Avrupa hümanistlerinde de etkindi, ortaktı.

Neticede hümanizmi doğuran ve sürükleyen tabiatçı doğa natüralizme dönüştü. Ve hümanizmi geride bıraktı. Natüralizm, hümanizmi sırtından atarak kendini öne çıkardı.

Ve hümanizm bir daha da kendisini sürükleyecek böylesi nankör de olsa bir binit bulamadı.

Y.T.

&

Bosna, Şam, Tunus, Sudan, Lübnan, Mısır, Türkî cumhuriyetler; Osmanlı dönemi öncesine benzer bir kültür ve irfan hareketi kümelenmelerini yaşıyor.

Bu kümelenmelerin hiçbiri tek başına ne bir medeniyeti ne de bir devleti meydana getirebilir.

Osmanlıyı ayağa kaldıran birikim bu coğrafyalardan geldi yine aynı coğrafyalara döndü. Şimdi nefes tazeliyorlar, yenileniyorlar yeni bir dünyaya doğru gidiyorlar.

İlerde, ümmetin harman merkezi Türkiye bu bölgelerdeki irfanî, siyasî havzaları tek merkezde toplayacaktır. Bu birikimler bu büyük medeniyetin tutamakları olacaktır.

Bizim insanımızın Selçukluda da Osmanlıda da tek milletti. Bu da Mehmetler âlemidir. İslam dünyasında ana akım milletidir. Siyasetiyle, şiiriyle, sanatıyla ve kültürüyle bir bütünlük ifade eder.

Y.T.

&

Bosna, Şam, Tunus, Sudan, Lübnan, Mısır, Türkî cumhuriyetler; her biri irfanın ve bilgeliğin bir çeşit merkezidirler.

Bosna, Balkanları besler. Tunus, Afrika’ya meşale yakar. Sudan, Afrika’yı Araplar ve Türklerle buluşturur. Mısır, Sünnî yordamın ilim kalesi. Türkî cumhuriyetler birer Ahmet Yesevî meşrepleri.

Geleneksel verimlerini yenileyip, onlara can üfleyip yeni çağda yürütmeye çalışan hem tarih hem de zindelik mekanları.

Modern çağda, İslamî düşünceler ilk kez yine buralardan filizlendi. Ana medeniyet ruhuyla ilk buluşma buralarda gerçekleşti.

Pakistan’da Muhammed İkbal, Bosna’da Aliya İzzetbegoviç, Tunus’ta Gannuşi, Mısır’da Mursi…Türkiye’de ilk önce Akif, Necip Fazıl, Sezai Karakoç. Siyasette Erbakan. Tüm bunlar birinci ve kurucu medeniyet nesli ekibidir. Şimdi ikinci medeniyet kuşağının birçok İslam beldelerinden ortak gelişini bekliyoruz.

Y.T.

&

Eski filozofların zamanı dörttür. Altın çağ, gümüş çağ, tunç çağ, demir çağ. Gittikçe ucuzlayana, sönene, değerini yitirene doğru bir yolculuk bu.

Teoloji ise bunun tersini söyler. İlk peygamberden, son peygambere kadar gelişen tekamül süreci var. En son din em mükemmel hale gelmiş dindir.

Özlem, birincisinde altın çağadır.  Altın çağsa onlara göre mutlu ve gönlü doyurmuş altın bir kaynağadır. Her taraftan bal ve ışıl ışıl ırmaklar akmıştır.  Yitik Cennet orasıdır.

Bizde ise yitik cennet, asr- saadettir. Ne dağlardan süt ve bal akmıştır ne de zevk ü sefada bir zirve yaşanmıştır. İnsanlık, adaletle, derinlikle, sadelikle ve hakikatle buluşmuştur.

Bu da bize gösteriyor ki, ne Avrupa’da ne de bizde bir tekâmülden bahsedebiliriz. Tekâmülün zirveleri çünkü mazidedir.

Olsa olsa bir değişimdir, olup biten.

Y.T.

SEFERBER DERGİSİ & İSMET ÖZEL

Seferber Dergisi, son nüshasını (Temmuz - Ağustos 2019) İsmet Özel sayısı yaptı. İsmet Özel deyince akla ne gelirdi. Herkeste aslında farklı bir İsmet Özel muhayyilesi hakimdi.

İsmet Özel, şiiri bırakırken: ‘Yazacaklarımı Türkiye’de anlayacak zihin kalmadı’ mealinde bir şeyler söylemişti. Belki de haklıydı. Cemil Meriç de şiiri ‘Medeniyetin çocukluk çağlarının ürünü’ diyerek küçümsememiş miydi? Oysa yeni bir medeniyetin sıfır noktasına ancak şiirle başlanabilirdi. O kesif noktayı şiir ifade edebilirdi. Ve bu şiirle diğer yazın türlerinin akidevî temelleri atılırdı.

Şiir, milletlerin dünya tarihine bir teklif sunabilmelerinin ilk fişeğidir. Ülkü ve şevk zamanlarının ürünüdür. Daha doğrusu bu zamanların  telifidir. Şiir; sevgi, feragat ve hamle dönemlerine daha çok aittir.

Cemil Meriç, medeniyetin olgunluğunun nesirle yaşandığını söyler. 

İbn-i Haldun’a göre tesanüd (dayanışma) zindeleştikçe devleti, medeniyeti doğuran güç gürleşir; şiir de zaten en çok bu huruç devirlerinin  ürünüdür. Oysa devlet güçlendikçe tesanüd ihtiyacı azalır, fertleşme başlar. Tabii ki arkasından bir çürüme dönemi gelir. Nesir, şiire göre baş tacı edilir.

İsmet Özel şiiri bırakmakta haklıdır. Günümüz insanının şiirden uzaklaşmasının nedeni, çağımızın insanının geveze olması ve şiirin bu gevezeliği kabul etmemesidir.

Biliyorsunuz İsmet Özel, hasta oldu. Ameliyat lazım geldiği halde bunu reddetti. Ben tevekkül edeceğim, dedi. Devrin ademi bu eylemi anlayamaz. Aslında İsmet Özel’in bu yaptığı fıkha da aykırı. Ne yapalım. O da Hallac’ın günümüzdeki başka bir hali.  

Seferber’in bu sayısı, böylesi bir zâta ait. Bence okuyun. Her şey ölür ben (ruh) ölmem, deyin.

Y. Türk

BAKIŞ

Yeni bir dergi, kendisini daha öncekilerden ayırmak için yeni bir şey söylemelidir. Yeni bir fikir, yeni bir duygu hatta yeni bir siyaset bildirmelidir. Ve bu yenilikler, toplumu da ilgilendirmelidir. Sebilürreşad, dönemi için yeni bir fikir dergisidir ve şiirde yeni bir tecrübeyi aralamıştır. Büyük Doğu, aynı izlekte yürüse  de hiç Sebilürreşad’a benzemez. Devlete, millete, siyasete taze bir bakış açısı getirir ve hece şiirini yeni bir dünyada yaşatır. Diriliş, Büyük Doğu ile aynı yoldadır ancak Diriliş’in geçekleri ve hakikâti yorumlayışı oldukça yenidir. Ve Türk düşüncesinde zihniyet yönünden üçüncü zirvedir. Garip ve İkinci Yeni hareketleri için denebilir ki; Hece, bir Milli Mücadele vezni olarak Orhan Veli’nin dikkatini çekemedi. O.Veli, onu modern şehre sokmadı ve serbest ölçüye yöneldi. Yaptığı tercümelerin de etkisiyle kendisine has, havayî ve avamî bir dil kurdu. Ve yer yer de bu çaba, orijinal bir deneyim oldu, Türk şiiri açısından. II. Yeni Şiiri, cumhuriyet dönemi şiirinin büyük atağıdır. O zamanki devlet ve toplumsal zihniyeti de aşmıştır. Şu an dünyaya açılmış bir millet olarak, İkinci Yeni Şiiri, ayaklarımızın altında, yeni çağda başarılmış bir şiir olarak bize güven veriyor.

60’lar, 70’ler, 80’ler, 90’lar şiiri;  gerçekte hepsi İkinci Yeni şiiri’ydi. 60’lar ve 70’ler, kendi slogan şiirini, İkinci Yeni’nin getirdiği dili kullanarak gerçekleştirdi. Onu yüzeyselleştirdi de. 80’ler şiiri, İkinci Yeni diliyle suni bir Haşimcilik, Yahya Kemallik yaptı. 90 Kuşağının bir kısım şairleri aynı dil düzeniyle Akif’e ve Tevfik Fikret’e gittiler. Doksanların hece şiiri ise, bir İkinci Yeni hecesidir.

Birinci Yeni şiirini ise Garipçilerden, Orhan Veli’den ibaret görmek bir Nurullah Ataç fantazisi gibi geliyor, bana. İkinci Yeni Şiiri ise tamam hakikâten İkinci Yeni’dir. Şiirimiz, İkinci Yeni’de çeşitli şekilleriyle gürül gürül akmıştır. Ancak yeni olan şiirimizin başlangıcını sadece Orhan Veli ile yaptırmak; Akif, Yahya Kemal ve Ahmet Haşim gibi İslamcıları ya da gelenekçileri  veya Tevfik Fikret ve Nazım Hikmet gibi toplumcuları yeni devletin yeni dünya düzeninin dışında tutma amacı güdüyor sanki. Oysa Orhan Veli şiirinin, içerik ve form bakımından Birinci Yeni olmaya aday yeni dilin tüm imkânlarını barındırmak açısından tek başına bir temsil  değeri olamaz. Yeni çağ başlı başına bir fikir, ironi ve ideoloji çağıdır, desek yeridir nitelik olarak.  Bu temeli, Orhan Veli’nin bir başına taşımasına imkân yok.

 Akif, Nazım Hikmet, Tevfik Fikret toplumculuk ve fikir edebiyatının birinci yenicileri;  Yahya Kemal, Ahmet Haşim imge edebiyatının birinci yenicileri;  ironik ve yalın şiirin birinci yenicileri de  Garipçiler olarak duruyor modern Türk şiirinde.

  

Yeprem Türk